Umetnost

Sećanje na prošlost i zalog budućnosti: Lužnička dolina obeležila dva jubileja

Posted: 29. avgusta 2019. u 18:54   /   by   /   comments (0)

Tradicija okupljanja žitelja Lužničke doline u porti Bele crkve u Karanu na Veliku Gospojinu, 28. avgusta, kada se, uz čestitke povodom praznika, govori o događajima i ličnostima koje su obeležile lokalnu i nacionalnu istoriju, ove godine bilo je u znaku podsećanja na lik i delo Mihaila Milovanovića, kao i obeležavanje osam vekova samostalnosti srpske pravoslavne crkve. Organizator događaja, Udruženje građana Župa Lužnica, na ovaj način, kao i raniih godina, podstiče meštane na negovanje kolektivnog sećanja, inicira poštovanja lokalne i nacionalne istorije kao i sopstvenu ulogu u kreiranju sadašanjosti kroz samosvestan odnos prema ličnim i zajedničkim vrednostima. Mihailo Milovanović, prvi akademski obrazovan slikar u Užicu, rodom iz sela Gostinice, jedan deo svog života proveo je u selu Tuk gde i danas opstaje njegova velelepna vila koja će, do sasvim izvesnog urušavanja, podsećati sadašnje generacije na niz istorijskih događaja iz Milovanovićevog života, isto kao što to čini i nastaviće u budućnosti i Legat u Narodnom muzeju Užice gde se čuvaju njegov dela, upotrebni predmeti i bogata fotografska i pisana dokumentacija. Da se ove dve teme  koje su obeležile Veliku Gospojinu u ambijentu jedinog kompletno sačuvanog  srednjevekovnog srpskog spomenika u užičkom kraju, Bele crkve, uklope u edukativan program, zanimljiv slušaocima različitih generacija i nivoa obrazovanja, pobrinula se dr Valentina Zlatanović Marković koja je veče osmislila i režirala.

Detalj izložbe crteža i minijatura autora Dragana Slovića

Pre početka programa u zvoniku crkve, koji svake godine ovom prilikom preuzima ulogu galerije, otvorena je izložba crteža i minijatura autora Dragana Slovića, crtača Narodnog muzeja Užice. Za ovo veče, izabran je deo postavke koja je izlagana pre par godina u užičkom muzeju a posebna dragocenost za posetioce bio je Slovićev prikaz stranice Karanskog jevanđelja, rukopisne knjige iz 1608. godine koja je, trudom protopopa Raleta, odnosno Vuka, kako je zapisano na stranicama knjige, nastala upravo u karanskoj crkvi. Karansko jevanđelje spada u red dragocenih spomenika srpske kulture i istorije, čuva se u riznici manastira Nikolje i zbog starosti i važnosti za baštinu nije na raspolaganju za posetioce,  pa je kao deo izložbe uvid u izgled njegove stranice, onako kako ju je predstavio vanredni mastor crteža, bio svojevrstan događaj.

Nakon pozdravne reči sveštenika ribaševske crkve Milovana Vasiljevića, prigodnu besedu posvećenu velikom jubileju od značaja za nacionalni identitet, 800 godina samostalnosti srpske pravoslavne crkve, govorio je novopostavljeni paroh karanski, Marko Erić. Erić se, uz osvrt na diskutabilnost u terminološkoj upotrebi izraza “samostalnost” i “autokefalnost”, zadržao na istorijskom pregledu razvoja srpske pravoslavne crkve od 1219. rukopoloženjem Svetog Save za prvog srpskog arhiepiskopa od strane partijarha carigradskog Manojla. Naglasivši, u svom uzvišenom obraćanju, značaj crkve i u istorijskom, obrazovnom i kulturnom razvoju srpske zajednice, Erić je posebnu pažnju posvetio važnosti lika i dela Svetog Save i svetosavlja za očuvanje nacionalnog identiteta.

Centralni deo večeri, posebno važan za lokalni dignitet, bilo je predavanja istoričara umetnosti, višeg kustosta Narodnog muzeja Užica, Katarine Dogandžić Mićunović, o slikaru Mihailu Milovanoviću (1879-1941), a u čast obeležavanja 140 godina od njegovog rođenja. Katarina Dogandžić Mićunović je veliki deo svog rada u užičkom muzeju posvetila upravo istraživanju života i dela Mihaila Milovanovića, a rezulatate svog rada prenosi na građanstvo stručnim vođenjem kroz postavku Legata, za čiju potrebu je priredila katalog čije je izdavanje pomoglo Ministarstvo kulture. Za ovu priliku odabrala je manje poznate, a veoma bitne fotografije iz Milovanovićevog života kojima je ilustrovala njegovu  biografiju uz vešto izbalansiran i, s merom doziran, stručni osvrt na njegovo stvaralaštvo te je ovakvim obraćanjem posetioce, mahom iz ovog kraja, izvela iz sentimentalnih tumačenja lokanih predanja vezana za ovog slikara. Najveći deo predavanja vezanih za biografiju odnosio se na, meštanima manje poznate činjenice, iz njegovog života između odlaska iz mukotrpnog nadničarskog života iz Gostinice do povratka u Tuk. Na ovom mestu, i ovom prilikom, publika se upoznala i sa detaljima zasnivanja bračne zajednice našeg slikara sa Valom Seleškovom koja je odluci o venčanju pridružila i odluku o napuštanju svoje i prihvatanju Srbije kao nove domovine, kao i njenom posvećenom odnosu prema zajedničkom životu u svim mestima gde je Mihailo radio između dva rata, uključujući i selo Tuk, odakle su im u život krenula i deca. Žiteljima Lužničke doline posebno je bio zanimljiv deo priče koji se ticao njihovog života u Tuku pa su se komentarima povremeno uključivali potvrđujući identitete starosedelaca, Mihailovih savremenika, na fotografijama koje su pratila predavanje. Istovremeno, imali su priliku da budu deo stručnog vođenja kroz celokupan Milovanovićev opus.

Pored Katarine Dogandžić Mićunović, prisutnima se obratila i dr Gordana Lazić, istoričar umetnosti, koja je svojevremeno uradila stručni rad koji se ticao dela i lika Mihaila Milovanovića,  prvi takve vrste, nakon višedecenijskog zapostavljanja nakon njegog streljanja, u vremenu kada se njegovo ime gotovo nije ni pominjalo. Ovom prilikom Lazićeva je, autoritetom struke, pojasnila i da Milovanovićevo delo nema toliki značaj za istoriju umetosti u likovnom smislu, koliko u klasično istorijskom, budući da će zauvek ostati ubeležen kao prvi užički akademski obrazovan slikar, i time skrenula pažnu da lokalni sentiment i činjenice ne stoje uvek u idealnom balansu.

Pažnju posetilaca privuklo je i audio video obraćanje Mihailovog unuka koji nosi dedino ime koji je poslao poruku iz Atine gde živi sa porodicom:

-Od nas direktnih potomaka Mihaila i Vale, ostalo je još troje Miroslav Tošić i Jelena Stojanović od ćerke Mare i  ja Mihailo, od sina Momčila. Nažalost niko od nas nije mogao da dođe na Veliku Gospojinu u Karan. Više od trideset godina živim van Srbije tako da nisam uspeo da održim veze sa užičkim krajem i da nastavim tradiciju oca Momčila. Ali bio sam duboko dirnut tokom posete Legatu Narodnog muzeja oko priznanja koje je odato mom dedi kao i toplinom od strane ekipe Muzeja koja nas je primila. Tada su moja žena Grkinja i moja dva sina videli grob moje bake i deke  u Ribaševini i svu lepotu  okolne prirode.   Ovom prilikom želim da pozdravim svoje dalje rođake i prijatelje mojih roditelja i da se zahvalim svim Užičanima koji su radili na umetničkoj i političkoj rehabilitaciji moga dede – poručio je Milovanovićev unuk. 

Muzičko scenski program uz nastup pijaniste Žarka Golubovića koji je pratio mlade glumce, studente FDU, Angelinu Dragović iz Užica, i Luku Potparić iz Požege, dao je uvid u nekoliko detalja iz života Mihaila i Vale Seleškove Mihailović.

Tradicionalno, uz velikogospojinski događaj u Karanu, predstavlja se po jedan talentovan mlad umetnik, a ovog puta to je bila Sara Knežević iz Priboja koja je govorila jednu svoju pesmu, a muzički talenat potvrdila interpetacijom jedne muzičke numere.

U muzičkom delu programa učestvovao je Crkveno gradski hor “Sveti car Lazar” iz Priboja  pod rukovodstvom Đorđa Trišovića, a uz prigodno obraćanje, nastupio je jedan od najboljih srpskih guslara današnjice, Radovan Paković iz Kraljeva.

Posebno iznenađenje organizatori su priredili svešteniku Veljku Jarakoviću koji je dobar deo svog života i predanog služenja Bogu proveo u karanskoj Beloj crkvi, penzionisanom ove godine, kome je, ne zaboravivši ni njegovu suprugu, u ime zajednice, uručen simboličan poklon.

Voditelji programa bili su Katarina Gligorijević i Sreten Mirčić iz Užica.

U ime organizatora, uz želju da se ovakva druženja, nastave i dalje, obratio se predsednik Udruženja Župa Lužnica, Predrag Milivojević.

Podršku organizatoru pružili su lokalni preduzetnici i pojedinci, a ove godine pored Crkvene opštine Karan, Gradskog kulturnog centra kao tehničkog saradnika, obeležavanje Velike Gospojine programski je podržao Narodni muzej Užice.

M. Nikolić

Uslovi korišćenja: Internet sajt i svi tekstovi, logotipi, grafika, slike, audio materijal i ostali materijal na ovom internet sajtu (u daljem tekstu: Sadržaj), jesu autorsko pravo ili vlasništvo Portala Pasaž, ili su na internet sajt postavljeni uz dozvolu vlasnika ili ovlašćenog nosioca prava. Korišćenje Sadržaja, osim na način opisan u ovim uslovima korišćenja, bez pisane dozvole vlasnika Sadržaja je strogo zabranjeno. Portal Pasaž će zaštiti svoja autorska prava, svoja prava intelektualne svojine i ostala srodna prava, kao i druga prava, u najvećoj meri dozvoljenoj zakonom, uključujući i krivično gonjenje