Plus

Prvi štampani medij u Srbiji zajedno s prvom cenzurom

Posted: 17. januara 2019. u 11:18   /   by   /   comments (0)

Srbija je 17. januara 1834. po gregorijanskom, odnosno 5. januara po julijanskom kalendaru dobila svoje prve novine, odnosno prvi štampani medij u tadašnjoj Kneževini Srbiji : “ Novine serbske“.

Prve novine Kneževine Srbije, štampane su u Kragujevcu u Knjaževsko srpskoj knjigopečatiji uz odobrenje kneza Miloša . Njihov urednik bio je Dimitrije Davidovič, prvi srpski profesionalni novinar a kasnije i jedan od sastavljača Sretenjskog ustava,  koji je svoje iskustvo iz Beča preneo u Srbiju.
Prvi broj novina na srpskom jeziku štampan je u Beču, uz dozvolu austrijskog cara 1813. godine, 1. avgusta po gregorijanskom, odnosno 13. avgusta po julijanskom kalendaru. Urednici prvih novina na srpskom jeziku u Beču  bili su Dimitrije Davidović i student medicine u Beču- Dimitrije Frušić. Ove novine su izlazile sve do 1921. kada su zbog malog broja prenumeranata morale prestati s štampanjem . Nakon dvanasteogodišnje pauze , „Novine serbske“ počinju da se štampaju u Kragujevcu. Njihova pojava tesno je vezana za tadašnji uspon srpske države, prvenstveno njene privrede kada su se građanstvo izdvaja kao samostalna klasa .Ove novine bile su na prvom mestu službeni list Kneževine Srbije a početni tiraž bio je 600 primeraka.

Zanimljivo je da je pojava  prvog štampanog medija u Srbiji praćena i pojavom prve  cenzure . Na samom početku , uz dozvolu, knez Miloš je odredio i pravila:
1. “Da se ništa u novine ne stavišto bi bilo kao primječanije sobstveno samog našeg novinara o politiki i postupku strani Deržava, a osobito da se ne podkradu u novinama našim reči slobodomislene.
2. Da ništa takovo u naše novine ne uđe, što bi protivno bilo stranim Deržavama, jer ja neću, da se i jedan kabinet strani i jedno strano lice, od naše strane uvređeno nađe.
3. Voobšče pak u novine naše ništa se drugo o stranim Deržavama ne meće, razvje toliko, koliko u stranim novinama piše, više ni riječi.
4. Da se ni ono u nutra ne stavlja što bi našoj politici u čemu god, budi najmanjem protivno bilo.”
Dimitrije-Davidovic-Istorija-naroda-srpskog„Novine serbske“ pisane su razumljivim jezikom, imale su raznovrsne rubrike: vesti s berze, komentare onog što se u Srbiji desilo, anegdote, pripovetke, rečnik stranih reči… Prilikom pokretanja imale su misiju da šire prosvetu i kulturu ali su se najvećim delom bavile političkim pitanjima .U početku su izlazile jednom sedmično- subotom, na dva lista, a godišnja pretplata iznosila je dva talira.

Od 1835. godine novine su počele da izlaze u Beogradu a već naredne godine promenile su urednika. Po naređenju, Dimitrije Davidović je uredništvo morao da preda Dimitriju Isailoviću i „Novine serbske“ postaju zvanično glasilo Kneževine Srbije. Godine 1843. promenile su naziv u „ Srbske novine “,  a od 1870. u „Srpske novine“. Datumi na tadašnjim novinama su po julijanskom , tadašnjem građanskom kalendaru. Po izbijanju Prvog svetskog rata zajedno sa srpskom vladom prešle su u Niš a potom na Krf, gde su štampane do kraja novembra 1918. ali pod nazivom „Srpske novine- Službeni dnevnik Kraljevine Srbije“. Januara 1919. počele su da izlaze kao „Službena novina Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca“ a do 1929. godine postale su „ Službene novine Kraljevine Jugoslavije“. Nakon „Službenog glasnika narodne i socijalističke Srbije“, 1909. postaju „ Službeni glasnik Republike Srbije“ .

M.N.