Umetnost

Naše znanje je i sabrano iskustvo vekova: Lužnička dolina se seća slavne istorije

Posted: 2. septembra 2018. u 12:07   /   by   /   comments (0)

Proslava Velike Gospojine ispred Bele crkve karanske već sedmu godinu dobija karakter svečanosti kojom se obeležavaju značajni datumu iz srpske istorije, uz  oživljavanje sećanja na slavne pretke iz Lužničke doline, a sve to zahvaljujući udruženju Župa Lužnica. Ove godine, 28. avgust kada Srpska pravoslavna crkva slavi praznik posvećen Bogorodici, nakon večernje liturgije, meštani sela iz Lužniče doline i gosti, podsetili su se istorijskog trenutka kada je srpska vojska, nakon povlačenja, probojem Solunskog fronta, pre jednog veka, krenula u oslobađanje svoje otadžbine. Tema ove svečanosti bila je i povod da se okupljeni podsete i Sima Popovića, učitelja iz Karana, učesnika Prvog svetskog rata čija je ratna sećanja koje je pisao kao dnevnik izadao, u formi memoara, Istorijski arhiv iz Užica. Istorijski arhiv  Užice je, ovom prilikom, priredio i izložbu u prostoru zvonika Bele crkve posvećenu Prvom svetskom ratu.

Podsećajući da je “Bela crkva karanska svedok mnogih događanja kroz burnu istoriju njenu i našu” i da je “sve važno što se događalo u ovom mestu bilo upravo na tom svetom mestu” sveštenik crkve, Veljko Jaraković, pozdravio je okupljene, rekavši i da je kroz istoriju svako okupljanje naroda govorilo o tome da postoji i da je živ. Takođe je, u vezi teme večeri, podsetio i na to da crkva “čuva imena 400 neumrlih koji su svoje živote položili na braniku otadžbine”. Ovo podsećanje odnosilo se na imena postradalih u Prvom svetskom ratu iz Lužničke doline čija je imena akademski slikar Mihailo Milovanović uklesao na mermerne ploče postavljene na ulazu u crkvu. Sveštenik ove parohije koji poslužuje u crkvi Sv. Vasilija Ostroškog u Ribaševni, Milovan Vasiljević, u svojoj besedi posvećenoj, na prvom mestu, trenutku u kome živimo, u smislu nestajanja srpskog naroda usled negativnog prirodnog priraštaja, rekao je, između ostalog da su najveći heroji današnjice “roditelji sa troje i više dece”, te da krivac nestajanju naroda nisu velike sile, ratovi i političari, nego mi sami.

 Istoričar Mr Dragan Krsmanović govorio je o proboju Solunskog fronta, a nadahnuće ovoj besedi utemeljenoj na ezgkatnim istorijskim podacima dalo je preplitanje sa  književno- usmenom građom kojom se Srpski narod gotovo uvek koristi u pominjanju ovog dela svoje istorije. Tragične posledice rata na koje se mr Krsmanović osvrnuo, kako je rekao: “bile bi još veće da srpska vojska nije postupila tako kako je postupila, a svaki drugi scenario Srbe bi koštao još većeg broja žrtava”.

“Arčibald Rajs je impresioniran srpskim vojnikom i time kako on vadi poslednje parče hleba iz džepa i daje ga zarobljenom austrougarskom vojniku za koga zna da je počinio zločine.Opčinjen hrabrošću, iskrenošću I srpskim mentalitetom, Arčibald Rajs ostaje u Beogradu, po završetku rata. Njegov grob nalazi se na Topčideru”-čulo se između ostalog u narativima voditelja programa za koji je scenario i režiju radila dr  Valentina Zlatanović Marković. Podsećanja da je “novreški pukovnik Karsten Angel rekao: „Došli smo sa malo  poštovanja za srpske vojnike, a vraćamo se puni divljenja. Videli smo narod miran, samopuzdan, rodoljubiv. Našli smo najbolje vojnike na svetu, hrabre, poslušne, trezvene , izdržljive , voljne da žrtvuju život za zemlju i nacionalnu ideju“ dalo je uvod u predstavljanje lika i dela Sime Popovića.

-Među vojnicima na Solunskom frontu našao se i naš zemljak, Simo Popović, učitelj i ratnik. U Lelićima je 1940. zapisivao svoja sećanja na burne ratne dane, u kojima je, pored mračnih i mučnih trenutaka, bilo i onih svetlih i neživih…Te zapise je objavio Istorijski arhiv Užice.

O Simu Popoviću, kao i o tome kako se Istorijski arhiv Užica odlučio da objavi njegove, kao i mnogobrojne druge autobiografske zapise iz doba Prvog svetskog rata, govorio je direktor  Željko Marković. Inače, ovim povodom u zvoniku Bele crkve karanske , ova institucija je priredila i izložbu posvećenu Prvom svetskom ratu. Izvode iz memoara kazivao je glumac Narodnog pozorišta Užice, Dušan Radojičić. O knjizi je takođe govorio i istoričar, dr Aleksandar Savić.

Unuk Sima Popovića, Miloš Popović

O Popoviću se čulo i da su „za njegovog života seljaci u Karanu o njemu, uz gusle, pevali pesme“, ali i da se u „njegovjm rukopisima nalaze anegdote o Drugom svetskom ratu, košnicama za pčele, kalemljenju voćaka, suđenju zečevima, darovanim jabukama koje su Sima Popovića izbavile iz zatvora, o zemljacima koji ga nisu zaboravili, o ličnom pismu sa kojim je mogao otići kralju i tražiti posao za svog sina, o sahrani njegovoj kojoj nisu prisustvovali ni đaci ni učitelji iz karanske škole u kojoj je proveo radni vek…“

Smisao postojanja ljudi jesu i potomci, a Simov život je u tom pogledu bio ispunjen, pa se prisutnima obratio i unuk, Miloš Popović koji je, iz ugla porodične loze, oživeo sećanje na svog pretka.

Muzičkim delom programa u izvođenju hora Sv. Sava iz Lučana, sestra i brat , frulaši: Emilija i Dušan Drndarević, kao i harmonikaš Nemanja Milivojević i vokal, Miroslav Lukić.

U nastavku programa, svoje stihove kazivali su i pesnici: Dragica Grbić iz Višegrada i pukovnik Ljubiša Đolović iz Beograda.

U ime organizatora, udruženja Župa Lužnica, učesnicima i prisutnima zahvalio se predsednik, Predrag Milivojević istakavši da se „pred svetinjom, Belom crkvom karanskom, narod okuplja već sedam vekova“ i da „naša generacija nije izuzetak“, kao i da „ovakva okupljanja nose posebnost u podsećanju na blistave trenutke naše istorije i na izuzetne pretke rođene u ovom kraju“.

Milivojević je rekao i da ovakva sabranja jesu poziv na molitvu „za slobodu i dobrobit naše države i naroda, ali i sveke porodice i pojedinca“

-Znanje, mudrost i dobrota naše crkve su doboka i velika. To nije znanje jedne generacije, već iskustvo vekova. Zato verujemo da ćemo u ovo vreme novih iskušenja, uz pomoć naše crkve, kao i generacija, umeti da se izborimo sa teškom izazovima i nastavimo svetosavskim putem slobodnog, pravdoljubivog i ponosnog naroda“- rekao Milivojević i nagovestio da će se naredne godine, na ovom mestu, na Veliku Gospojinu, obeležiti osam vekova samostalnosti naše crkve.

M.Nikolić