Press

Godišnjica rođenja Save Šumanovića

Posted: 22. januara 2019. u 09:40   /   by   /   comments (0)

Na današnji dan, pre 123 godine rodio se veliki srpski slikar Sava Šumanović. Poživeo je 46 godina, stvarao samo 25 godina, a njegovu zaostavštinu čini oko 800 slika, od kojih mnoge predstavlјaju najviše domete srpske nacionalne likovne umetnosti.
Slike Save Šumanovića čuvaju se u mnogim muzejima u zemlјi i okruženju, u Narodnom muzeju u Beogradu, Muzeju savremene umetnosti, Galeriji Matice srpske, Spomen zbirci Pavla Belјanskog, a najveća zbirka čuva se u Galeriji slika „Sava Šumanović“ u Šidu. Pored monumentalne zbirke koja broji 417 dela, Galerija u Šidu prava je riznica sećanja, usmenih predanja, predmeta i dokumenata vezanih za život umetnika.
Sava Šumanović je rođen u uglednoj srpskoj građanskoj porodici. Rodio se u Vinkovcima gde je njegov otac Milutin, šumarski inženjer, bio upravnik Šumarije. Nakon ranog očevog penzionisanja, mlada porodica se sa četvorogodišnjim sinom vratila u Šid da vodi veliko porodično imanje.
U potrazi za znanjem, Šumanović je napustio roditelјski dom kao desetogodišnji dečak, upisavši Gimnaziju u Zemunu. Školovao se i živeo, nakon Zemuna, u Zagrebu i Parizu. Kod kuće je boravio retko i kratko. Vratio se u Šid 1930. godine kao formirana ličnost, afirmisan umetnik i u roditelјskom domu proveo poslednju deceniju života u neverovatnom stvaralačkom zanosu.

Sava Šumanović

Pripadao je slikarskoj generaciji koja je posle Prvog svetskog rata uvela savremene evropske tokove u srpsku umetnost. Uspeo je da se istakne i razlikuje među umetnicima kao što su Jovan Bijelić, Petar Dobrović, Ivan Radović, , Milan Konjović, Marko Čelebonović… U vreme kada je on hrabro odlučio da svoje znanje i mogućnosti proveri i unapredi u Parizu, tamo su već sa istim razlogom boravili mnogobrojni umetnici iz celog sveta. Sava Šumanović je uspeo je da se istakne u tom internacionalnom okruženju.
Tokom treće decenije dvadesetog veka boravio je u Parizu tri puta. Za vreme prvog boravka, 1920. godine, mladi umetnik je kroz usavršavanje u atelјeu Andrea Lota prihvatio savremene tendencije u slikarstvu i postao najznačajniji predstavnik konstruktivizma u srpskom slikarstvu. Za vreme drugog boravka u Parizu, od 1925. do 1928. godine, u vreme kada su se mnogi značajni stranci borili za deo pariskog prostora, Šumanović je od najuglednijih francuskih kritičara, F. Felsa i Ž. Gena dobijao pozitivne kritike za svoj rad. Učestvovao je na mnogobrojnim izložbama, a njegove slike bile su zapažene, komentarisane i reprodukovane u stručnim časopisima. Francuska vlada je 1926. godine otkupila dva akta koja se i danas nalaze u muzejima u La Rošelu i Onfleru u Francuskoj. Učestvovao je u je dekorisanju kultne kafane “La Coupole“ na Monparnasu gde prvi stub i danas krase četiri ženske figure koje je naslikao Sava Šumanović. Svakako je izuzetan uspeh predstavlјalo objavlјivanje slike Pijani brod na naslovnoj strani umetničkog časopisa Le Crapouillot u februaru 1928. godine..
U jesen 1928. godine priredio je samostalnu izložbu u Beogradu, na kojoj je prodao 44 od izloženih 47 slika. Vratio se u Pariz i po sopstvenom kazivanju to mu je bio najlepši boravak u gradu svetlosti, koji je nažalost trajao tek nešto više od godinu dana. Poslednje godine u Parizu proveo je u okruženju vesele družine umetnika koju je na Monparnasu predvodila muza mnogih umetnika, model, slikarka, pevačica i glumica, čuvena Kiki. Nekoliko aktova, Crveni ćilim i Jutro, za koje mu je pozirala 1929. godine smatraju se najlepšim u srpskom slikarstvu.

Povratak u Šid, marta 1930. označio je početak novog poglavlјa u Šumanovićevom životu. Sa sobom je poneo iskustvo

Doručak na travi

Pariza koje se istovremeno odnosi na bogatstvo tradicije čuvane u muzejima, i snagu internacionalne atmosfere koja je vladala u umetničkim krugovima. U Šidu ga je dočekala porodica. Izvanredni uslovi za rad koje je imao podrazumevali su finansijsku podršku, oslobađanje od drugih obaveza, prostor… U sigurnosti roditelјskog doma, u miru provincijskog mesta, distanciran od svih uticaja, mogao je u potpunosti da se posveti onom što je najviše voleo i onom što je predstavlјalo smisao negovog života – slikarstvu. Presudan uticaj na rasoploženje za rad, na nepresušnu inspiraciju, imala je lepota obronaka Fruške gore, bogatstvo svetlosti i kolorita sremskih „krajina“ bili su najveća inspiracija umetnika. Hrabro se upustio u savladavanje novih motiva, novog kolorita i nepoznatog svetla. Ta smelost da neprekidno istražuje, gradi stilske kombinacije sa ranije usvojenim iskustvima bila je njegova autentična potreba na putu do velikog cilјa – stvaranja jedinstva stila – onog po kome će biti prepoznatlјiv. Nažalost, taj mir je trajao samo do 1942. godine. U tom periodu, koji se s pravom smatra najzrelijim i najvažnijim, naslikao je oko 600 slika. Potpuno posvećen radu, stvarao je nesmanjenom koncentracijom do samog kraja života, ovladao tehnologijom pravlјenja boja, došao je do sopstvenog umetničkog izraza koji je sam skromno nazvao „kako znam i umem“ .

Seoska ulica sa drvoredima

Šestu samostalnu i poslednju za života izložbu priredio je 1939. godine u Beogradu. Izložba je ostala zapamćena po znatnom broju izloženih dela, 410, i uspehu koji je postigla. Otvorena je 3. septembra, na dan kada je počeo Drugi svetski rat. Šumanović je tada prodao više od 100 slika, a mnoge je poklonio. U Šid se vratio pun poleta i nastavio da slika sa nesmanjenim žarom do samog kraja života.
Od aprila 1941. godine, kada je Šid potpao pod vlast Nezavisne države Hrvatske umetnik je prestao da potpisuje slike. Veoma jednostavnom simbolikom, ukinuo je sebe sa sveta koji stvara i time kao da je nagovestio svoj odlazak sa ovog sveta. Prestao je da se potpisuje, ali nije prestao da stvara. Neka od najbolјih dela nastala su baš tih ratnih godina. Kod Šumanovića su život, rad i umetnost bili neraskidivo povezani. Kada su ustaški agenti došli po njega, rano ujutro 28. avgusta 1942. godine, na štafelaju je ostala upravo dovršena slika Beračice, poslednja u nizu iz istoimenog triptiha. Dva dana kasnije strelјan je u Sremskoj Mitrovici, zajedno sa 120 šiđana sa kojima je i sahranjen u zajedničkoj grobnici na sremskomitrovačkom groblјu. Nјegova majka Persida nakon deset godina poklonila je gradu Šidu 417 slika svog sina i kuću u kojoj su one izložene. Po njenom kazivanju, tako je ostvarena zajednička želјa, njena i Savina da slike zauvek budu izložene baš tu gde su i nastale.

Galerija slika „Sava Šumanović“ u Šidu /